زنگيان قيام زنگيان يكى از گسترده‌ترين قيامهاى شيعى تاريخ متقدم جهان اسلام مىباشد . اين قيام به رهبرى على بن محمد ، مردى از تبار شيعه ، در 255 ه . ق . برپا شد و هدف آن رهايى انسانهاى زجر كشيده و ستمديده و ايجاد عدل و عدالت و برابرى و قسط اسلامى در بين اين قشرهاى محروم بود . غلامان و بردگان زنگى از جمله قشرهاى محروم و ستم‌كشيدهء جامعهء خلافت عباسى بودند كه از مدتها پيش تحت ستم زورمداران جان مىكندند و منتظر يك نجاتبخش و منجى بودند كه رهايى را براى آنها به ارمغان آورد . آنان هركجا كه امكان داشت عليه شرايط ستم‌بار زندگيشان شورش مىكردند و آمادگى خود را براى يك قيام همه‌جانبه اعلام مىنمودند . اولين شورش آنها به سال هفتاد و پنج هجرى قمرى بود كه در حدود رود فرات اتفاق افتاد ، اما به دست حجاج بن يوسف ثقفى سركوب شد . دومين قيام آنان به سال صد و چهل هجرى قمرى در مدينه بود كه پيروزى نيز دربرداشت ، ليكن به دليل نداشتن رهبر و هدف متعال ، مثل شورش نخستين سركوب شد ؛ و سومين شورش آنها به رهبرى على بن محمد و براى اهداف و آرمانهاى عالى در زمان مهتدى خليفه عباسى بود كه به بار نشست و نزديك به پانزده سال ادامه يافت . على بن محمد معروف به صاحب الزنج يك نفر شيعى مذهب بود كه نه براى قدرت ، بلكه به خاطر خدا و بندگان خدا رهبرى قيام محرومترين قشر جامعه ، يعنى بردگان زنگى ، را برعهده گرفت و براى پيروزى آنها جان فشاند . او با نيروى فوق‌العادهء خود توانست سيصد هزار نفر از اين بردگان را متحد سازد و عليه خلافت عباسى بسيج كند . او كه خود مرد فقير و تنگدستى بود با فقرا و تنگدستان همراه شد تا از بدبختى و تنگدستى رهايشان سازد . او مكتب تشيع را زيربناى فكرى قيام خود عليه ظلم و ستم و فساد و خفقان قرار داد و بدين وسيله قشرهاى محروم را برخيزاند . نهضت زنگيان يك نهضت خالص مذهبى ، اجتماعى و حتى اقتصادى بود كه به كاميابيهاى زيادى هم دست يافت ، ليكن از طرز ادارهء امور و تشكيلات اين انقلاب همه‌جانبه ، اطلاعات چندانى در دست نيست . ولى آنچه كه مسلم است ، اين است كه على بن محمد توانست تمام اين زنگيان را در گروههاى صد نفرى ، پانصد نفرى و هزار نفرى متشكل سازد و آنها را از حيث خوراك و پوشاك و لوازم ضرورى زندگى تأمين نمايد . او زمانى اين كار را انجام داد كه بنا به قولى در هر خانهء صاحب ثروتى دست‌كم صد نفر غلام زنگى بود و در وضع بسيار نامناسبى روزگار مىگذراندند . على بن محمد با جمع‌آورى زنگيان در اطراف خود ، آنها را از نظر ملك و ثروت و مال و منال و حتى برده و غلام ثروتمند ساخت . آنها به هركجا كه پا گذاشتند املاك و ثروت صاحبان املاك را از دست آنها را گرفته و بين خود تقسيم كردند . غلامان زنگى با اين كار ، صاحب غلام و مال و ثروت شدند . نوشته‌اند كه در اردوى صاحب الزنج ، دختران و زنان آزاد از هر قشر و طبقه به دو يا سه درهم به فروش مىرفتند و هر زنگى بيست تا سى زن را در بردگى خود داشت . زنگيان با تصرف مناطقى چون بصره ، اهواز ، آبادان ، ابله نبض اقتصادى و راههاى دريايى بازرگانى خلافت عباسى را در دست خود گرفتند و ضربهء وحشتناكى به خلافت وارد كردند . ليكن آنان از اين